Nicedir birbirleri ile doğrudan ilişkili kavramları yazmak istiyordum. Dün Cigdem♪♫ tarafından link’i verilen şu resmi friendfeed’de görünce…

Bu kavramları güncel örneklerle açıklayayım.

• Dere yatağına yapılanmaya izin verilir: RANT
• Yağmur yağarsa sel olur: RİSK
• İnsanlar mağdur olur, hatta ölür: KADER

• Madenler eşe dosta satılır: RANT
• Denetleme yapılmaz ve güvenlik önlemleri alınmaz: RİSK
• İnsanlar göçük altında kalır, hatta ölür: KADER

Örnekleri çoğaltabilirsiniz. Ben gördüğümü özetleyeyim…

• Yapılmaması gereken yapılır, zula yaratılır: RANT
• Yapılması gereken yapılmaz: RİSK
• İnsanlar zarar görür, hatta ölür: KADER

Bu mudur?

Karar verilen an ile elde edilen sonuç arasındaki zaman arttıkça, araya yanlış kararlar girer.

Paul Senge’nin “Beşinci Disiplin” (The Fifth Discipline: The Art & Practice of The Learning Organization) isimli kitabında örnek ile anlatılır.

Duşun suyunu acarsınız. Sıcak su hemen gelirse mesele yok. İstediğiniz sıcaklığa hemen ayarlar ve yıkanırsınız. Ama sıcak suyun gelmesi gecikirse ve siz ne kadar süre sonra gecikeceğini bilmezseniz, bir süre bekler, sonra sıcağı sonuna kadar açarsınız. Sıcak su gelince haşlanırsınız. Soğuk suya saldırırsınız. Onu biraz açsanız, belki ideal sıcaklığa kavuşacaksınız (2 dakika sonra) … Ama sonuna kadar açtığınız için az sonra donarsınız. Sıcaktı, soğuktu derken belki de hiç istediğiniz sıcaklığa ulaşamadan duştan çıkarsınız.

Oysa, daha ilk baştan bir kaç dakikanızı ayırsanız ve izleseniz, daha sonraki seferlerde, 2 dakika içinde istediğiniz sıcaklığa ulaşabilirsiniz.

Bir çok firma, hep bu deneme ve yanılmaları tekrarlar. Doğru kararı bir türlü veremez.

Önümüzdeki günlerde bir iki örneği yazacağım. Siz de “işin doğası gereği” sonuçların çok gecikmeli elde edildiği sektörleri veya uygulamaları biliyorsanız, yazın.