"danışmanlık" etiketli yazılar:

19 Ekim 2026 Pazartesi

Ürün Ölmedi. Tanımı Değişti

Bu hafta Linkedin’de, değerli iki arkadaşımın yazılarıyla karşılaştım.

Gerek Arda Kutsal‘ın yazısının, gerekse Ahmet Durmuşoğlu‘nun iddiasının temel noktası benziyor. Arda’nın yazısından aynen alıntılıyorum:

Yıllarca “Fikir önemli değil, önemli olan o fikri hayata geçirmeniz” demiştik.

Eskiden bir fikri hayata geçirmek için teknik bilgiye, yazılımcılara, zamana ve paraya ihtiyacınız vardı. Bugün yapay zeka ile birçok fikrin çalışan ilk versiyonunu 15-60 dakikada geliştirebiliyorsunuz. (Ahmet bu noktayı “Fikir ölmüştü. Ürün de öldü” diye vurguluyor)

Her iki değerli arkadaşımın buluştuğu nokta: dağıtım. Arda şöyle ifade etmiş.

Eğer bir dağıtım gücünüz, bağlantılarınız, o ürünü satabileceğiniz müşterileriniz, yıllar içinde oluşturduğunuz bir güven varsa hiç sorun değil. 

Ahmet ise kapak resminde vurgulamış.

Doğru Noktalar

Her iki arkadaşım da, önemli olanın ilişkiler ve müşteriler olduğunda birleşmiş. Genelde bence de öyle… ama eklemek istediğim önemli konu, fikrin ürüne dönüşme süreciyle ilgili.

Bir anımı anlatmak istiyorum.

E-tohum’un (şimdiki adıyla Startup Istanbul‘un) ilk yıllarındaydı. Bir genç arkadaşın projesi finale kalmış. Az önce sunum yapmış. Sonra bana geldi. Anlatmak istedi.

– Benim fikir öldüren adam şöhretimi biliyorsun değil mi?  Görüşlerimi anlatacağım. Sen de benden nefret edeceksin. Bana projeni anlatmaktan vazgeç. Gel ben sana kahve ısmarlayayım ve sohbet edelim.” dedim.

“Anlatacağım” diye ısrar etti. Dinledim. Bir mobil uygulama. Lokantaları değerlendiriyor. Yemek, hizmet, fiyat, vb. çeşitli özellikleri 5 üzerinden puanlıyor.

– Bana müşteri deneyimini anlat” dedim. Gelir modelini anlatmaya başladı.

– Hayır. Gelir modelini sormuyorum. Müşteri deneyimini soruyorum” dedim. Müşteri deneyimi kavramından habersizdi. Sorularla anlatmaya çalıştım.

– Kullanıcı bu uygulamadan nasıl haberdar olacak? Gittiği lokantanın kapısında QR kod mu olacak? Lokantadaki peçetelerde senin uygulamayı mı tanıtacak? Kapıda QR kod olacaksa, geçerken dikkatini nasıl çekeceksin? Sodexo, Multinet, Trip Advisor, vb. etiketlerinin arasından nasıl sıyrılacaksın?

Kullanıcı için daha ilk aşamada bir sürü soru sordum. Sonra lokanta konusuna değindim.

– Aslında müşterin lokanta sahipleri. Gelelim onların deneyimine… Lokantaları nasıl ikna edeceksin? Bankaların kredi kartı – POS ekipleri gibi gezici saha ekipleri mi kuracaksın? Bu iş yumurta – tavuk ikilemi gibidir. Lokanta sana “yeterli kullanıcı var mı?” diye soracak. Kullanıcı da “yeterli sayıda lokanta var mı?” diye soracak. Bu ikilemi nasıl aşacaksın? Hakkında olumsuz değerlendirme gören lokantacı sana ödeme yapacak mı?

Lokanta sahibinin deneyimi konusunda da birkaç soru daha sordum. Arkadaş sustu. Sonra birlikte oturduk kahve sohbeti yaptık.

Eğer bir yatırımcı sana müşteri deneyimini sormadan gelir modelini soruyorsa, sadece 2 seçenek vardır. Birincisi projeyi beğenmiştir. Gelir modelini kafasında oluşturmuş ve senin farklı fikirlerini öğrenmek istemiştir. Muhtemelen kısa süre sonra seni ıskartaya çıkartıp tümden el koyacaktır. 

Ya da… birlikte batacaksınız. Müşteri deneyimini en ince ayrıntısına kadar kurgulamadan, gelir modeli oluşturulamaz. 

diye anlattım.

Tam bir yıl sonra Twitter’da şunu paylaştı.

🙂

Ürün Gerçekten Öldü mü…

Gelelim “Fikir ölmüştü. Ürün de öldü” iddiasına… Her ne kadar bana fikir öldüren adam denilmişse de, her iki arkadaşımın da fikirlerine önem veririm. Ben onların fikrine önem verirken, onların “fikir öldü” demesi bende çelişki oluşturdu.

Sevgili Ahmet Durmuşoğlu‘nun bir fikrini, müşteri deneyimi eğitimlerimde hep anlatıyorum. Müşteri deneyim yolculuğunda, farkındalık dönemindeki anlamlı iletişimin araştırma aşamasını geçip doğrudan satın alma‘ya yönlendirdiğine örnek gösteriyorum.

Bu çelişkilerim nedeniyle bazı noktaları vurgulamak istedim.

Öncelikle, her yeni bir teknolojik araç ortaya çıktığında “### çıktı, XXX öldü” söylemlerine alışamadım. Yapay Zeka Geldi, xxx öldü diyenler için şurada bir sorgulama var. Lütfen göz atınız.

İtiraz etme nedenim ise, ÜRÜN tanımı. Çok uzun dönemden beri ürün sadece satılan emtia değildi. 26 Ocak 2010 tarihli yazımda değişen ürün tanımını anlatmıştım. Kısaca özetlersek:

Ayvalık’lı zeytinyağı üreticisi Danışman’a şikayet ediyor.

“Benim ürünüm dünyanın en iyi zeytinyağı… Ama ambalaj kötü… Bu yüzden ürünümü almıyorlar.”

Danışman ona “ambalajıyla, etiketiyle, içindeki ile…” ürün tanımını anlatmaya çalışıyor.

Zor… Ürün deyince müşteriye sunulan vaatlerin bütünü olduğunu anlatmak.

Sevgili Arda Kutsal, aslında bu tanıma yaklaşmış. Konunun önemli noktasını şöyle belirlemiş:

Yani eğer bütün avantajınız aklınıza gelen bir fikirse ve o fikrin hayata geçmesi sadece kod yazılmasına bağlıysa, artık o kadar da avantajlı değilsiniz. Çünkü siz yapabiliyorsanız başkası da yapabiliyor.

🙂

Sosyal mecralarda ilk yazılarımı paylaştığım günlerden beri (ki 20 yılı geçti) “üretim kökenli ürün kavramının eskidiğini, müşteri gözüyle ürüne bakılması gerektiğini” savunuyorum. Yapay zeka sayesinde haklı çıktığım için, çok sevindim… diyemeyeceğim. Biraz da buruldum.

 

Sözün Özü

Sevgili Serhat Akkılıç ile podcast CX Talks sohbetlerimizin ikisinin konusu “Her ürün bir gün hizmet olacak” idi. [1] ve [2] . Dinlemekte yarar var. Üzerinde tartışabiliriz.

Aslında ürün ölmedi. Ürünün zaten değişen tanımı, Yapay zeka sayesinde tescillendi.

Şimdi deneyimin tanımı değişiyor. Orası daha ilginç olacak.

.

Eş zamanlı olarak Linkedin’de paylaşıldı.

18 Mart 2025 Salı

Veri Anlamlandırma 1

Geçenlerde Linkedin’de bir tartışmada “Veri herkeste var. Önemli olan anlamlandırabilmek” demiştim. Anlatayım.

Önce Müşteri Deneyim Yolculuğu

Ege Bölgesi’nde bilinen bir mobilya markasında önce 2 günlük müşteri deneyimi yolculuğu çalışması yaptık. Hangi aşamada, hangi temas noktasının müşterinin olası ihtiyacı konusunda en çok bilgi sahibi olduğunu hepimiz (şirketin yönetimi dahil) o sırada öğrendik. Özeti şurada.

Müşterime özel bilgileri paylaşmıyorum ama MBA ödevi olarak mobilyada müşteri deneyim yolculuğu hazırlayan arkadaşımızın bulguları da burada

Sonra CRM, Veri, vb.

Çalışmamızın ikinci aşamasını birkaç hafta sonra yaptık. Veri anlamlandırma da ikinci aşamanın konularından biriydi.

Şirketin satış müdürlerinden biri “Bırakın bu işleri” tavrıyla yaklaştı.

Açıkçası, bazı çalıştaylarda bu kişiliklerle karşılaşırım. Her zaman değil ama çoğunlukla satış ekibinden çıkar. Şirketin konusunda (burada mobilya) uzman olmayan birinden danışmanlık alınmasına zaten kızıyordur. Fırsatı değerlendirip konuya giriverir. (Bu başka yazının konusu olacak)

– Abartmayın… Mobilyada veri anlamlandırma da neymiş” dedi.
– Gelin sizin web sitenizden bakalım” dedim. Yatak başlıkları sayfasını açtım.

Yatak başlığı benim için, yatakta uzun oturup kitap okurken veya televizyon seyrederken başımın ve omuzlarımın, uyurken ise yastığımın ve kollarımın duvara dokunmamasını sağlar. Hepsi o kadar.

Şirketin ürünleri içinde benim tercih ettiğim sade tasarımların yanında çok süslü olanlar da vardı. Hele biri, yatağın kenarı bittikten sonra koç başı gibi iki tarafa da yarım metre uzuyordu. (ChatGPT’nin yaptığı aşağıdaki resimdeki kadar abartılı değildi ama o da çok süslüydü.)

İtirazcı satış müdürüne sordum.

– Bir kadın bu yatak başlığını neden alır ki? Ek bir rahatlık sağlamıyor. Sırtını yaslayıp keyifle oturamazsın. Üstelik, toz olmasın diye kıvrımları sıkça silmek de gerekebilir. Komşulara hava atmaktan başka neye yarar?

– Onu tercih eden görgüsüzdür” dedi ve devam etti. “Parası var ama aklı yok. Yatak odası insanın mahremidir. Başkasına gösterilmez”

– Tebrik ederim. Mobilya üzerinden veri anlamlandırma yapmaya başladınız” dedim.

Sonrası

Çalıştayın devamında, anlamlandıracak ne kadar çok veri olduğunu fark ettiler. Anlamlandırmada, birbirlerinin cümlesi bitmeden yenisini söylediler.

Satın alma nedeni (evlilik, taşınma, sünnet düğünü), ürünler, fatura adresi ve teslimat adresi farkından tutun da mağazada konuşulan ama satın alınmayan ürünlerin bile (müşterinin özel hayatını tahmin edebileceğimiz) anlamlar ürettiği anlaşıldı.

Mobilya deyip geçmeyin.

Diğer sektörlerdeki anlamlandırmalarla devam edecek.

Eş zamanlı olarak Linkedin’de yayınlandı.

25 Şubat 2025 Salı

Eski CRM

Yakından tanıyanlar bilir. “Ben veriye dayalı pazarlamayla ilgilenmeye başladığımda CRM’in adı yine CRM idi ama içinde “müşteri” kelimesi geçmiyordu” derim.

İşte somut delil. 1995-1996‘ya ait bir McKinsey belgesi.

Ben de zaten 1997‘de CRM’e başladım. Az sayıda kaynak vardı. Hepsinde C = continuous olarak kullanılıyordu. “Sürekli ilişki pazarlaması”

Zamanla C = customer (müşteri), M = management (yönetim) oldu. CRM yine aynen kaldı ama bugün “sürekli ilişki pazarlaması” değil “müşteri ilişkisi yönetimi” diyoruz.

Hem CRM’i, hem de danışmanlık şirketlerini anlamamıza yarayabilir.

😉

Linkedin’de yayımlandı

Meraklısına: